Orman mühendisliği laboratuvar uygulamaları (Toprak İlmi ve Ekoloji, Orman Botaniği, Orman Entomolojisi, Silvikültür, Orman Koruma, Yapay Zeka, Jeodezi, CBS ve Odun Anatomisi gibi alanlar) hem hassas biyolojik ve kimyasal materyallerin incelendiği hem de mikroskop, etüv, kimyasal reaktifler gibi cihaz ve sarf malzemelerinin ve İHA(Drone), GPS, LİDAR, 3D Yazıcı, Nivo gibi ekipmanların kullanıldığı ortamlardır.
İş sağlığı ve güvenliği ile analizlerin doğruluğunu sağlamak adına uyulması gereken temel kurallar şunlardır:
1. Kişisel Korunma ve Kıyafet Düzeni
Laboratuvar Önlüğü: Laboratuvara girildiği andan itibaren beyaz, uzun kollu ve düğmeleri ilikli laboratuvar önlüğü giyilmelidir.
Ayakkabı Tercihi: Açık burunlu ayakkabı, terlik veya sandaletle laboratuvara girilmez; tabanı kaymayan, kapalı ayakkabılar tercih edilmelidir.
Saç ve Aksesuarlar: Uzun saçlar mutlaka arkadan toplanmalı; sarkan şal, kravat veya takılar çıkarılmalı ya da önlüğün içine sabitlenmelidir.
Koruyucu Donanım: Asit, baz veya organik çözücülerle (örneğin toprak pH/organik madde tayini veya odun maserasyonu gibi işlemlerde) çalışırken koruyucu gözlük ve nitril/lateks eldiven kullanılmalıdır.
2. Genel Çalışma ve Davranış İlkeleri
Yeme-İçme Yasağı: Laboratuvar alanında su dahil hiçbir şey yenilip içilmez; yiyecek/içecek kapları tezgâhlara bırakılmaz.
Gözetimsiz Çalışmama: Sorumlu öğretim elemanı veya laboratuvar teknisyeni ortamda bulunmadan deneye başlanmaz ve laboratuvar terk edilmez.
Çalışma Alanı Düzeni: Tezgâh üzerinde yalnızca ilgili föy, defter ve deney araçları bulunmalıdır; mont, sırt çantası gibi kişisel eşyalar askılıklara veya dolaplara bırakılmalıdır.
Hareket Serbestisi ve Dikkat: Laboratuvarda koşulmaz, şakalaşılmaz ve dikkat dağıtıcı hareketlerden kaçınılır.
3. Cihaz, Örnek ve Ekipman Kullanımı
Mikroskop Kullanımı:
Işık mikroskopları ve stereomikroskoplar iki elle (biri gövdeden, diğeri tabandan tutularak) taşınmalıdır.
İnceleme bittiğinde immersiyon yağı kullanılan objektifler özel lens kâğıdıyla temizlenmeli, tabla en alt seviyeye indirilip en küçük büyütmeli objektife getirilerek kılıfı örtülmelidir.
Hassas Terazi ve Etüvler:
Terazilerin üzerine doğrudan kimyasal veya toprak dökülmez; tartım kabı/kayıkçığı kullanılır.
Etüv ve kül fırınından sıcak numune (örneğin kuru ağırlık veya kül tayini için) alınırken mutlaka desikatör maşası ve ısıya dayanıklı eldiven kullanılmalıdır.
Örnek Güvenliği: Arazi veya fidanlıklardan getirilen toprak, yaprak, tohum, dal veya böcek örnekleri etiket bilgileri (parsel no, tarih, derinlik/tür adı) bozulmayacak şekilde muhafaza edilmeli; çalışma masalarında birbirine karıştırılmamalıdır.
Arıza Bildirimi: Çalışmayan veya anormal ses/koku çıkaran cihazlara müdahale edilmez, derhal ders sorumlusuna bilgi verilir.
4. Kimyasal Madde Kullanımı ve Çeker Ocak Kuralları
Çeker Ocak Kullanımı: Uçucu, tahriş edici veya duman çıkaran kimyasallarla (örneğin asit sindirmeleri, boyama solüsyonları) yalnızca aktif durumdaki çeker ocak içinde çalışılır.
Kimyasal Transferi:
Kimyasal şişeleri asla doğrudan koklanmaz; gerekirse buharı elle hafifçe yüze doğru yelpazelenerek kontrol edilir.
Pipetle sıvı çekerken kesinlikle ağızla çekim yapılmaz; daima puar (pipet pompası) kullanılır.
Asit üzerine asla su dökülmez; daima suyun üzerine asit yavaşça ve karıştırılarak eklenir.
Etiket Kontrolü: Şişelerin üzerindeki etiketler okunmadan hiçbir kimyasal kullanılmaz; kapağı açılan kimyasal kaba aynı spatül veya pipet birden fazla kez sokulmaz.
5. Atık Yönetimi ve Temizlik
Atık Ayrıştırma:
Kimyasal atıklar doğrudan lavaboya dökülmez; belirlenen asidik, bazik veya organik atık toplama bidonlarına boşaltılır.
Kırık cam, lamel, bistüri ucu gibi kesici/delici malzemeler evsel çöp kutularına değil, özel sarı tıbbi/kesici atık kutularına atılır.
Toprak, kum ve bitki artıklarının lavabo giderlerini tıkamaması için katı atık kutularına elenmesi gerekir.
Çalışma Bitişi: Deney tamamlandıktan sonra tezgâh yüzeyleri temizlenip kurulanmalı, kullanılan cam eşyalar yıkanmalı, gaz ve su vanaları ile elektrikli cihazların şalterleri kapatılmalıdır.
Hijyen: Laboratuvardan ayrılmadan önce eldivenler çıkarılıp eller mutlaka bol su ve sabunla yıkanmalıdır.
6. İHA(Drone), GPS, LİDAR, 3D Yazıcı, Nivo:
İHA (Drone) Kullanım Kuralları
Uçuş İzni ve Mevzuat: İlgili sivil havacılık mevzuatına (SHGM) uygunluk, uçuş izinlerinin alınması ve uçuşa yasak bölgelerin (askeri alanlar, havalimanları vb.) kontrolü esastır.
Uçuş Öncesi Kontrol (Pre-flight Check): Pervanelerde çatlak/aşınma olup olmadığı, gimbal kilidinin açıldığı, batarya kilit mekanizması ve sensör temizliği kontrol edilmelidir.
Hava Durumu ve Çevre: Yağışlı havalarda, sisli ortamlarda ve rüzgâr hızının üretici limitini aştığı durumlarda uçuş yapılmaz. Ormanlık alanda ağaç tepe çatısı yüksekliği hesaba katılarak güvenli uçuş irtifası belirlenmelidir.
Batarya ve Güvenlik: LiPo bataryalar aşırı sıcakta veya doğrudan güneş altında bırakılmamalı; kalkıştan önce Home Point (Kalkış Noktası) ve RTH (Eve Dönüş) irtifası arazideki en yüksek ağaç/engel göz önünde bulundurularak ayarlanmalıdır. Görsel temas (VLOS) kaybedilmemelidir.
Jeodezik GPS / GNSS (El Tipi ve RTK) Kullanım Kuralları
Uydu Geometrisi ve Görüşü: Doğru konum alabilmek için cihazın gökyüzü açıklığı kontrol edilmelidir. Sık meşcerelerde tepe çatısının sinyal kesme (multipath/çoklu yansıma) riski nedeniyle PDOP/GDOP değerleri takip edilmelidir (mümkünse PDOP < 3-4 hedeflenmelidir).
Jalon ve Düzeç: RTK veya statik GNSS ölçümlerinde jalon üzerindeki düzeç kabarcığı tam merkeze getirilerek jalonun dikliği sağlanmalı; jalon boyu kontrol edilip veri kontrol ünitesine doğru girilmelidir.
Koordinat Sistemi ve Projeksiyon: Ölçüme başlamadan önce çalışma alanının koordinat sistemi (ör. ITRF96, ED50, UTM zonu vb.) kontrol ünitesinde doğru tanımlanmalıdır.
Cihaz Taşıma: GNSS anteni ve kontrol üniteleri sert darbelerden korunmalı; arazide taşınırken jalon yere paralel değil, dik veya sarsıntıyı emecek biçimde taşınmalıdır.
LiDAR (Hava ve Yer Lazer Tarayıcılar) Kullanım Kuralları
Optik ve Sensör Güvenliği: Lazer tarama aynası ve optik pencereler asla parmakla tutulmamalı, toz ve reçine gibi kirleticilerden korunmalı; sadece optik mikrofiber bez ve özel solüsyonla temizlenmelidir.
Yansıtıcı Hedef (Target) Yerleşimi: Yer tabanlı tarayıcılarda (TLS) taramaların birleştirilebilmesi (registration) için en az 3 referans küre/hedef kullanılmalı ve bunlar sahaya dengeli bir geometriyle dağıtılmalıdır.
Göz Güvenliği: Kullanılan LiDAR sisteminin lazer sınıfı (Class 1, Class 3R vb.) bilinmeli; tarayıcı aktifken doğrudan lazer çıkış penceresine çok yakından ve optik büyüteçlerle bakılmamalıdır.
Veri Depolama ve Hızlı Aktarım: Yüksek yoğunluklu nokta bulutu verileri devasa dosya boyutlarına ulaşabileceğinden, kullanılan SD kartların yazma hızı (U3 / V30 ve üzeri) yeterli olmalı; tarama sonrası ham veri mutlaka yedeklenmelidir.
Nivo (Optik ve Dijital Tesviye Cihazları) Kullanım Kuralları
Sehpa (Statif) Kurulumu: Sehpa ayakları zemine sağlam basmalı, sert toprağa ya da araziye ayak pabuçları üzerine basılarak iyice bastırılmalıdır. Sehpa tablası baştan olabildiğince yatay ayarlanmalıdır.
Düzeçleme Hassasiyeti: Cihaz sehpaya bağlama vidasıyla sabitlendikten sonra, ayak vidaları kullanılarak küresel düzeç kabarcığı merkeze getirilmelidir.
Gözetleme ve Mira Okuması:
Miracı, miranın üzerindeki düzeci merkezde tutarak mirayı tam dik tutmalıdır.
Netleme vidası ve diyoptri ayarı kullanılarak artı kıl şebekesi ile mira çizgileri arasındaki paralaks hatası giderilmelidir.
Dijital nivolarda barkodlu mira yüzeyi temiz tutulmalı, doğrudan güneş ışığı yansıması veya gölge kesintileri engellenmelidir.
Taşıma: Nivo bir istasyondan diğerine taşınırken asla sehpa üzerinde takılı halde omuzda taşınmamalıdır; cihaz her taşınmada sehpalarından sökülüp özel kutusuna yerleştirilmeli veya vidaları kilitli biçimde göğüs hizasında elle tutularak taşınmalıdır.
3D Yazıcı (FDM / Reçine) Kullanım Kuralları
Tabla Kalibrasyonu (Bed Leveling): Baskı öncesinde baskı tablasının nozzle'a (püskürtücü uç) mesafesi hassas şekilde sıfırlanmalıdır; yanlış aralık tabla yüzeyine veya nozzle'a mekanik zarar verir.
Havalandırma ve Sıcaklık Güvenliği:
Nozzle (200–260°C) ve tabla (60–100°C) yüksek sıcaklıklara ulaştığı için çıplak elle dokunulmamalıdır.
Özellikle ABS filamenti veya reçineli (SLA) yazıcılarla çalışırken ortaya çıkan uçucu organik bileşikler ve koku nedeniyle alan sürekli havalandırılmalı veya filtreli kabin kullanılmalıdır.
Filament ve Sarf Malzeme Bakımı:
Filamentler neme karşı duyarlı olduğundan açıkta bırakılmamalı, vakumlu poşetlerde silika jel ile saklanmalıdır (nemli filament baskıda çatlama ve köpürme yapar).
Reçine yazıcılarda kürlenmemiş reçineye doğrudan temas edilmemeli, nitril eldiven ve gözlük kullanılmalıdır.
Baskı Takibi: Baskının ilk katmanı (first layer) mutlaka izlenmelidir; tablaya yapışmama durumunda baskı derhal iptal edilerek filamente ve yazıcı mekanizmasına tabla blokajı yaşatılmamalıdır.
7. Acil Durum Prosedürleri
Laboratuvardaki acil göz duşu, vücut duşu, yangın söndürme tüpü ve ilk yardım dolabının yerleri önceden bilinmelidir.
Kimyasalın cilde veya göze teması halinde panik yapmadan alan en az 15 dakika bol suyla yıkanmalı ve derhal ders sorumlusuna haber verilmelidir.
Dökülen asit veya baz solüsyonlarına çıplak elle dokunulmaz; uygun nötralize edici kit veya talaş/absorban madde kullanılarak temizlenir.